Opzij
spreekt de oud-verpleegkundige twee dagen voordat ze voor de derde keer in
het Rotterdamse Maasstad Ziekenhuis wordt geopereerd, ditmaal voor het eerst
via een kijkbuis met behulp van een robot. Alleen in dit ziekenhuis en in het
Erasmusziekenhuis in Rotterdam kunnen vrouwen met een verzakking van de
baarmoeder of vaginatop (bij vrouwen zonder baarmoeder) hiervoor
terecht.
Is er een verklaring voor haar zwakke bekkenbodem: 'Je kunt erfelijk belast
zijn met zwakke ophangbanden, maar dat geldt waarschijnlijk niet voor mij
want mijn moeder kreeg negen kinderen zonder verzakking. Ik vermoed dat er
tijdens mijn eerste bevalling, waarbij een vacuümpomp werd gebruikt,
bindweefsel is gescheurd.'
Wat zijn haar huidige klachten? 'Verleden jaar al merkte ik dat er iets in
mijn vagina zit dat er niet hoort. Het voelde als een balletje, ik kreeg er
lage rugpijn van. Ik vermoedde een baarmoederverzakking, maar schoof een
bezoek aan de dokter voor me uit. Maar nu is mijn baarmoeder enkele weken
geleden een stukje naar buiten gekomen. Ik moet nu vaak plassen en heb moeite
met uitplassen. Sinds een paar dagen heb ik ook wat bloedverlies en een vieze
afscheiding. Ja, ik ben er veel te lang mee blijven doorlopen,' zegt ze
ietwat schuldbewust.
Twee dagen later
De operatie is in volle gang. Mevrouw van Helden ligt verstopt onder
blauwe doeken, alleen haar buik is vrij. Achter de operatietafel staat de
robot, een grote indrukwekkende machine met drie werkarmen en een camera-arm,
om hygiënische redenen in plastic verpakt. De Da Vinci Robot, zoals hij
voluit heet, is vernoemd naar de beroemde zestiende-eeuwse wetenschapper en
uitvinder Leonardo Da Vinci.
Gynaecoloog Jolise van der Muyden heeft vijf sneetjes in de buik van mevrouw
Van Helden gemaakt, drie voor de werkarmen, een voor de camera-arm en een
voor een buis waardoor instrumenten, hechtingsmateriaal en andere
benodigdheden in de buikholte kunnen worden gebracht.
Ze heeft net koolzuurgas in de buik geblazen opdat de organen meer ruimte
krijgen. De buik is nu bolrond en lijkt vanwege die vijf buizen erin op een
reusachtig insect dat op z'n rug ligt.
Op drie beeldschermen kan een vrouwenploeg: de anesthesioloog, de twee
OK-assistenten en de verslaggever, de operatie volgen.
De assistenten blijven vlak bij de operatietafel staan, de gynaecoloog zelf
is in een hoek van de kamer neergestreken achter een console, een
drie-dimensionaal beeldscherm met bedieningsapparatuur. Want zij is hier de
meester, de robot is haar slaaf. Hij doet precies wat de handen van de
gynaecoloog aangeven aan de twee stuurknuppels (masters geheten) en haar
voeten aan de vijf voetpedalen.
Het grote voordeel van deze slaaf is dat hij vanwege minuscule, trilvrije
uiteinden verfijnder kan werken dan menselijke handen en dat zijn
polsgewrichten 360 graden kunnen draaien waardoor een operatiegebied van alle
kanten bereikbaar is. Verder biedt hij zijn meester een tien keer vergroot
driedimensionaal zicht op het operatiegebied.
Ontspannen
Op de beeldschermen ziet die uitvergrote buikholte er als een onderaards
gewelf uit. De uiteinden van de robotarmen, een soort tangetjes, bewegen nu
voortdurend. Ze doen denken aan met elkaar dartelende dolfijnen. Er is
meestentijds nauwelijks bloed te zien wat het schouwspel een stuk aangenamer
maakt.
De gynaecoloog maakt een ontspannen indruk, ze kan opereren en praten
tegelijk.
'Een verzakking van de baarmoeder of vaginatop wordt in andere ziekenhuizen
dikwijls via een grote snee in de buik gedaan,' vertelt ze. 'Het kan ook met
een kijkbuisoperatie zonder robot, maar dat is technisch gezien zo moeilijk
om onder de knie te krijgen dat veel gynaecologen er niet eens aan beginnen.
Met behulp van een robot is het een stuk makkelijker voor ons.'
Maar de grote winst is voor de patiëntes: geen groot litteken, veel minder
bloedverlies, minder kans op wondinfectie. 'Daardoor herstellen ze eerder en
kunnen ze sneller naar huis, na twee in plaats van na vijf dagen in
vergelijking met een open buikoperatie.'
De operatie zelf behelst het herstellen van de anatomie van de bekkenbodem
met behulp van een 'matje', een Y-vormige onoplosbare kunststof
ophangband.
'Vergelijk het met een bretel die een broek ophoudt. Nadat we de baarmoeder
of vaginatop omhoog hebben getrokken hechten we de onderkant van het matje
vast aan de voor- en achterkant van de vagina en de bovenkant aan het
bindweefsel rondom het stuitje.'
Op het beeldscherm is inmiddels te zien dat een OK-assistent het matje via
de doorgangsbuis naar binnen heeft gebracht. 'Nu begin ik met een zeer
tijdrovend, ouderwets naaiwerkje. Het vasthechten,' kondigt de gynaecoloog
aan. De derde robotarm waaraan een schaartje vastzit, wordt hard aan het werk
gezet om draadjes te knippen.
'De bekkenbodem van de vrouw is veel kwetsbaarder voor verzakkingen dan die
van de man. Een belangrijke reden is dat er bij een vrouw drie gaten in
zitten, een voor de blaas, een voor de vagina en een voor de darm, terwijl
een man er maar twee heeft.' En dan krijgt die minder stevige bodem bij een
heleboel vrouwen ook nog eens het geweld van een zware bevalling te
verduren…
Hulpmiddel
Zal het ooit zover komen dat een robot autonoom opereert? 'Nee, het blijft
een hulpmiddel. Elk menselijk lichaam is anders.' Maar er is al wel een keer
een robotoperatie in de VS gedaan, terwijl de chirurg aan een console in
Europa zat die verbonden was met die robot overzee. Maar toen stond er daar
wel een chirurg in de startblokken voor als er iets mis zou gaan. 'Wie weet
opereer ik in de toekomst wel vanuit mijn huis, terwijl de patiënte hier in
de operatiekamer ligt,' oppert de gynaecoloog. Om daar even later op terug te
komen: 'Nee, dat verwacht ik toch niet. Ik maakte tot nog toe twee keer mee
dat de robotoperatie niet lukte omdat er darmen in de weg zaten. Toen werd
het alsnog een grote buikoperatie.'
Maar vandaag gaat alles naar wens. Als het matje eindelijk vastzit,
bijgeknipt is en de vijf buizen verwijderd zijn, volgt er nog een ouderwets
handwerkje: het hechten van de sneetjes. De tijd is voorbij gevlogen, we zijn
drie uur verder dan bij aanvang.
Een paar weken later is mevrouw Van Helden aan de lijn.
'Deze operatie was een stuk minder zwaar dan de vorige twee die niet via een
kijkbuis gingen. De volgende dag al zat ik op een stoel en de dag erna was ik
thuis. Ik heb punten voor de pijn moeten geven, vijf was mijn maximale pijn
op een schaal van tien, niet veel dus. Ja, de gynaecologe en de robot hebben
het goed gedaan….'
Da Vinci Robot in tien Nederlandse ziekenhuizen
De Da Vinci Robot, een Amerikaanse uitvinding, wordt in tien Nederlandse
ziekenhuizen ingezet, vooral voor urologische operaties. Die ziekenhuizen
zijn: Maasstad Ziekenhuis Rotterdam, Erasmus Medisch Centrum Rotterdam,
Universitair Medisch Centrum Utrecht, Academisch Ziekenhuis Maastricht, VU
Medisch Centrum Amsterdam, NKI/Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam,. Jeroen
Bosch Ziekenhuis in Den Bosch, St Radboud Ziekenhuis in Nijmegen,
Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Nijmegen en Rijnstate ziekenhuis in
Arnhem.
Vrouwen met een verzakking kunnen tot nog toe alleen terecht in het Maasstad
Ziekenhuis en Erasmusziekenhuis in Rotterdam, maar daar zal verandering in
komen omdat de collega van Jolise van der Muyden is aangesteld om
gynaecologen bij te scholen om verzakkingen te opereren met de Da Vinci.
Ga naar...
- Robot Expertisecentrum
- Overzicht van specialisten / artsen die onze robot bedienen
21 oktober 2010